Phát huy giá trị văn hóa, con người Hà Nội: “Sức mạnh mềm”  để vượt qua thách thức

VHO- Khai thác hiệu quả nguồn lực văn hóa với vai trò là nền tảng tinh thần, “sức mạnh mềm” cho sự phát triển bền vững đã được Hà Nội xác định là một nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm trong nhiệm kỳ 2020-2025.

 Học sinh tham gia dọn vệ sinh ở Bờ Hồ Ảnh minh họa

Vun đắp những giá trị văn hóa truyền thống, xây dựng người Hà Nội văn minh, thanh lịch… tiếp tục được xem là nguồn sức mạnh để Thủ đô hơn ngàn năm tuổi vượt qua những thách thức đang đặt ra trong bối cảnh kinh tế thị trường hiện nay.

Phát huy nguồn lực văn hóa còn gặp thách thức

Tại Hội thảo Nguồn lực văn hoá trong chiến lược phát triển “Thành phố sáng tạo” của Thủ đô Hà Nội vừa diễn ra, GS.TS Tạ Ngọc Tấn, Phó Chủ tịch Hội đồng Lý luận TƯ nhìn từ góc độ xây dựng văn hóa người Hà Nội, cho rằng người Hà Nội gốc chỉ còn tỉ lệ nhỏ trong số cả chục triệu người đang sinh sống ở Thủ đô. Là cửa ngõ giao lưu quốc tế quan trọng nhất cả nước nên người Hà Nội cũng bị ảnh hưởng và tiếp thu ít nhiều văn hoá nước ngoài. Theo GS.TS Tạ Ngọc Tấn, đã đến lúc Hà Nội phải có một chuẩn mực giá trị người Hà Nội hiện đại, có tiếp thu giá trị truyền thống gắn với giá trị tiêu biểu của dân tộc, chọn lọc tinh hoa nhân loại theo tinh thần hội nhập.

Bộ quy tắc ứng xử nơi công cộng trên địa bàn thành phố được Hà Nội ban hành từ tháng 3.2017. Từ đó đến nay, Hà Nội đã tập trung nhiều nguồn lực nhằm thực hiện thành công quy tắc này. Đã có nhiều chuyển biến trông thấy. Người dân ý thức hơn trong việc làm đẹp các không gian sống; xuất hiện nhiều con đường hoa, vườn hoa, tiểu cảnh được cải tạo từ những điểm đổ rác sai quy định. Đáng chú ý, nét đẹp trong văn hóa ứng xử tại công viên, vườn hoa, rạp chiếu phim, thư viện, nhà hát, cơ sở tôn giáo… xuất hiện nhiều hơn. Hành động phản cảm như xả rác, nói tục, hút thuốc… nơi công cộng giảm dần. Nhiều việc làm có ý nghĩa lan tỏa tính nhân văn trong cộng đồng ngày cảng được nhân rộng. Những chuyển biến tích cực đó cho thấy văn hóa ứng xử đã và đang trở thành một nguồn lực quan trọng, góp phần tạo nên sức hấp dẫn, cuốn hút của Hà Nội.

Năm 2020, Hà Nội bước sang tuổi 1010 trong nhiều thách thức, đặc biệt là bối cảnh đầy biến động do đại dịch Covid-19. Tuy nhiên, theo TS Nguyễn Viết Chức, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, Thanh niên, Thiếu niên và Nhi đồng của Quốc hội, bên cạnh những tác động tiêu cực, dịch Covid-19 còn là một “phép thử”, là sự “kiểm chứng” với văn hóa ứng xử Hà Nội. Nhiều câu chuyện làm ấm lòng người giữa mùa dịch như những cây “ATM gạo” miễn phí, những thông điệp nhân văn: “Ai cần cứ đến lấy”, chương trình “Chia sẻ thực phẩm hằng ngày, cùng nhau vượt qua Covid-19”, hay những chủ nhà trọ tự nguyện miễn, giảm tiền thuê phòng cho công nhân, sinh viên, người lao động nghèo... Tất cả đã góp phần tô điểm thêm cho nét đẹp văn hóa Hà Nội, tạo nên “sức mạnh mềm” để người Hà Nội cùng nhau vượt qua những khó khăn. Bên cạnh đó, câu chuyện xây dựng người Hà Nội văn minh, thanh lịch cũng vấp phải không ít rào cản. Một điểm yếu được thẳng thắn chỉ rõ, đó là truyền thống ứng xử văn minh, thanh lịch, “chẳng thơm cũng thể hoa nhài” của người Tràng An xưa và người Hà Nội nay đang đối diện nhiều thách thức. Khảo sát tại nơi công cộng, thành phố ghi nhận nhiều đơn vị còn làm chưa tốt trong việc tuyên truyền người dân thực hiện quy tắc ứng xử nơi công cộng như Trung tâm Thương mại chợ Mơ (quận Hai Bà Trưng), Bến xe Giáp Bát (quận Hoàng Mai) không niêm yết quy tắc ứng xử nơi công cộng… Bên cạnh đó còn là những hành vi, lời ăn tiếng nói không đúng chuẩn mực xuất hiện không hiếm hoi. “Bún mắng, cháo chửi”, cách ứng xử văn hóa tùy tiện, đi ngược thuần phong mỹ tục... vẫn đang tồn tại.

Theo Sở VHTT Hà Nội, thời gian tới Hà Nội sẽ tiếp tục phối hợp với truyền thông nhằm tuyên truyền về 2 bộ quy tắc ứng xử, trong đó có quy tắc ứng xử nơi công cộng. Đồng thời, tham mưu với UBND thành phố tăng cường chỉ đạo, đôn đốc các địa phương xây dựng mô hình tuyên truyền phù hợp, hiệu quả.

 Đã đến lúc có một chuẩn mực giá trị người Hà Nội Ảnh minh họa

Sáng tạo trong phát triển văn hóa, con người Hà Nội

Hà Nội đang có những bước phát triển mới, hội nhập sâu hơn với thế giới. Nhận thức văn hóa là nguồn lực nội sinh, động lực quan trọng quyết định sự phát triển, Hà Nội đang nỗ lực phát huy nguồn lực này, đem lại lợi ích kinh tế - xã hội, nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.

Đã có nhiều mô hình nỗ lực trong phát huy nguồn lực truyền thống, vì sự phát triển bền vững trên địa bàn Hà Nội. Điển hình như cách người dân ở Phù Ðổng được tập huấn để có thể kể cho du khách một cách hấp dẫn những câu chuyện gắn với lịch sử Ðền Phù Ðổng, di tích quốc gia đặc biệt. Những dữ liệu về ngôi đền cổ kính, màn diễn xướng trong lễ hội từng bước được số hóa, đưa vào ứng dụng để khách có thể tìm hiểu, truy cập. Khách du lịch cũng có thể xem những trích đoạn lễ hội do người dân tái hiện. Bảo tồn song hành với phát huy giá trị di sản, với bề dày hơn ngàn năm tuổi, Hà Nội có lợi thế lớn khi sở hữu một kho tàng di sản đồ sộ với gần 6.000 di tích và 1.800 di sản văn hóa phi vật thể, 1.350 làng nghề. Hàng loạt di tích, di sản như Văn Miếu - Quốc Tử Giám, chùa Hương, Hoàng thành Thăng Long, Nhà tù Hỏa Lò, chùa Trấn Quốc, các làng nghề truyền thống... mang đến những cơ hội lớn lao trong mối quan hệ hài hòa giữa bảo tồn và phát huy giá trị di sản, đóng góp vào sự phát triển bền vững của Thủ đô. Ông Micheal Croft, Trưởng đại diện UNESCO tại Việt Nam nhận định: “Quan sát Hà Nội, chúng ta thấy rõ tính hợp lý khi đầu tư vào phương thức phát triển theo định hướng văn hóa. Bởi Hà Nội vốn có những di sản để tạo điều kiện cho sự phát triển theo phương thức này, bề dày truyền thống các di sản văn hóa của Hà Nội là kết quả của một quá trình sáng tạo và đổi mới”.

Đánh giá những kết quả nổi bật trong nhiệm vụ phát triển văn hóa, xây dựng người Hà Nội thanh lịch, văn minh nhiệm kỳ 2015-2020, trong nhiệm kỳ mới, thành phố tiếp tục chú trọng phát triển văn hóa, con người Hà Nội trên cơ sở phát huy giá trị truyền thống; tiếp thu tinh hoa văn hóa của nhân loại, xây dựng người Hà Nội thanh lịch, văn minh, phát triển toàn diện với những giá trị nhân văn và tinh thần yêu nước, yêu Hà Nội; đưa văn hóa và con người Hà Nội thực sự trở thành giá trị tinh thần to lớn, nguồn lực quan trọng quyết định phát triển Thủ đô. 

 NGỌC MINH